در اقتصادهای توسعهیافته و در چارچوب استراتژیهای رقابتی، قیمتگذاری محصول بازتابی مستقیم از ارزشآفرینی در زنجیره ارزش و کارآمدی عملیاتی است. با این حال، بررسی وضعیت فعلی صنعت خودروی ایران نشان میدهد که این صنعت در یک تله استراتژیک گرفتار شده است؛ جایی که کاهش مستمر بهرهوری و تولید، با تزریقهای قیمتی و مقصر جلوه دادن صنایع بالادستی پنهان میشود.
انقباض عمیق در تولید و فروش
دادههای عملکردی نشان میدهند که خودروسازان نه تنها در ایجاد مزیت رقابتی ناکام ماندهاند، بلکه در حفظ سطح پایه تولید نیز با چالشهای اساسی روبهرو هستند. آمارهای دیماه ۱۴۰۴ تصویر روشنی از این انقباض ارائه میدهند:
- شاخص تولید رشته فعالیت خودرو و قطعات در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به ماه مشابه سال قبل، افت شدید ۱۹/۶ درصدی را ثبت کرده است.
- این شاخص در مقایسه با ماه قبل (آذر ۱۴۰۴) نیز با کاهش ۱۲/۴ درصدی مواجه شده است.
- در بخش تقاضا و درآمدزایی، شاخص فروش این رشته فعالیت نسبت به دیماه سال گذشته کاهش ۱۲/۶ درصدی داشته است.
- فروش خودروسازان نسبت به ماه قبل نیز افت ۷/۴ درصدی را تجربه کرده است.
- این روند نزولی محدود به یک بخش خاص نیست؛ بلکه نسبت به ماه قبل و ماه مشابه سال گذشته، شاخص تولید و فروش در تمام زیربخشهای این صنعت (وسایل نقلیه موتوری و قطعات) با افت همراه بوده است.
توهم سودآوری از مسیر قیمتگذاری
با وجود این کارنامه ضعیف در تولید و فروش، خودروسازان بزرگ کشور در بهمنماه ۱۴۰۴ مجوز افزایش نرخهای پایه چشمگیری را دریافت کردهاند. نگاهی به لیستهای جدید نشان میدهد که بهای کارخانه محصولات، جهشهای قابلتوجهی داشته است؛ به عنوان مثال، در محصولات سایپا، شاهین اتومات پلاس از حدود ۱/۰۵ میلیارد ریال به ۱/۳۴ میلیارد ریال و در سبد محصولات ایرانخودرو، پژو ۲۰۷ با موتور TU3 از حدود ۶/۶۹ میلیارد ریال به بیش از ۹ میلیارد ریال و تارا اتوماتیک V4 از ۹/۹ میلیارد ریال به ۱۴/۵ میلیارد ریال رسیدهاند.
آدرس غلط به سیاستگذار: افسانه گرانی فولاد
یکی از الگوهای رفتاری تکراری در مدیریت صنعت خودرو، فرافکنی و مقصر دانستن حلقههای بالادستی زنجیره تامین، بهویژه صنعت فولاد، در هنگام افزایش قیمت تمامشده است. تحلیل دقیق دادهها نشان میدهد که این ادعا فاقد مبنای اقتصادی است:
- رشد منطقی قیمت نهادههای فولادی: قیمتگذاری محصولات فولادی در بورس کالا بر اساس سازوکارهای شفاف و متغیرهای کلان اقتصادی صورت میگیرد. قیمت پایه ورق سرد مورد استفاده خودروسازان از ۴۱,۲۶۱ تومان در فروردین ۱۴۰۳ به ۷۲,۲۷۶ تومان در بهمنماه رسیده است. این رشد ۷۵ درصدی طی ۲۳ ماه (حدود ۳۷ درصد سالیانه)، و همچنین رشد ۶۶ درصدی ورق گرم (از ۳۵,۵۰۰ به ۵۹,۲۰۰ تومان)، کاملاً با تورم عمومی و تغییرات نرخ ارز (بهویژه تکنرخی شدن ارز توسط بانک مرکزی از آبانماه) همخوانی دارد و حتی از رشد هزینه بسیاری از نهادههای دیگر پایینتر است.
- وزن ناچیز فولاد در بهای تمامشده: در تحلیل ساختار هزینه، سهم ورق فولادی در بهای تمامشده خودروهای داخلی کمتر از ۱۰ درصد برآورد میشود.
- پایداری زنجیره فولاد: شرکتهای پیشرو فولادی کشور، همواره نقش لنگرگاه ثبات را ایفا کرده و با وجود افزایش هزینههای تولید خود، تامین پایدار صنایع پاییندستی را حفظ کردهاند.
ارتباط دادن افزایش چندباره و سنگین قیمت خودرو به محصولات فولادی، تحلیلی غیرکارشناسی است. ریشه افزایش قیمتها را باید در زیانهای انباشته، مدیریت دولتی، هزینههای مالی سنگین و عدم مقیاسپذیری اقتصادی تولید در صنعت خودرو جستجو کرد، نه در حلقههای کارآمد بالادستی.
منبع : پایگاه خبری تحلیلی ایراسین